Czym jest nowotwór?

Nowotwór to choroba, która rozwija się, gdy niektóre komórki ludzkiego ciała zaczynają rosnąć i dzielą się, w niekontrolowany sposób oraz naciekać na inne części ciała. Nowotwór może powstać praktycznie w każdej części naszego ciała.

Nowotwór a rak

Każdy rak jest nowotworem, ale nie każdy nowotwór to rak. Dlaczego tak jest? Rak jest to szczególny typ nowotworu, będący nowotworem złośliwym, wywodzącym się z komórek nabłonka. Jak widzimy powyżej, określeń tych nie należy traktować jako synonimy.

Jak powstają nowotwory?

Wzrost i namnażanie się nowych komórek, w ludzkim ciele, to normalny proces zwany podziałem komórkowym. Jest to część naturalnego procesu, w którym jedne komórki umierają, a nowe zajmują ich miejsce. Zdarzają się niestety przypadki, gdy stare i uszkodzone komórki namnażają się. Te nieprawidłowe komórki mogą tworzyć zarówno guzy łagodne (nie złośliwe), jak i złośliwe.

Rodzaje nowotworów

Nowotwory łagodne nie rozprzestrzeniają się ani nie atakują otaczających tkanek. Jeśli u Pacjenta rozwinie się nowotwór łagodny, w większości przypadków może zauważyć jego objawy. Zwykle guzy łagodne po usunięciu nie nawracają, w przeciwieństwie do nowotworów złośliwych. Po przeciwnej stronie znajdują się nowotwory złośliwe, które rozprzestrzeniają się i atakują pobliską tkankę. Guzy te mogą powodować przerzuty, czyli rozprzestrzenianie się nowotwory, na inne części ciała.

Jakie są przyczyny powstawania nowotworów?

Nowotwory, spowodowane są specyficznymi zmianami w genach, które kontrolują sposób podziału komórek. Przyczyną rozwoju nowotworów mogą być predyspozycje genetyczne bądź inne czynniki pochodzenia zewnętrznego.

Oto lista czynników, które mogą być przyczyną mutacji genu: 

• Błąd, podczas podziału komórki,
• Narażenie na działanie chemikaliów, takich jak arsen, benzen, azbest, formaldehyd, sole niklu, chlorek winylu, pył drzewny,
• Ekspozycja na promieniowanie UV, np. światło słoneczne, solaria, lampy UV i wszelkiego rodzaju sprzęt wykorzystujący promieniowanie ultrafioletowe,
• Zakażenie wirusami, takimi jak wirus Epsteina-Barra (zwiazany z niektórymi typami chłoniaków) lub wirus HIV – te wirusy nie powodują nowotworów, ale osłabiają układ odpornościowy i czynią go bardziej podatnym na inne infekcje wywołujące raka. Wirus brodawczaka ludzkiego – HPV jest przyczyną większości nowotworów szyjki macicy, odbytu, pochwy, sromu, prącia i jamy ustnej i gardła,
• Przewlekłe zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B i wirusem zapalenia wątroby typu C (powodują raka wątroby),
• Historia nowotworów w rodzinie – szczególnie u krewnych pierwszego stopnia tj. rodzice, rodzeństwo, dziecko,
• Choroby układu odpornościowego – wszelkie schorzenia osłabiające układ odpornościowy Pacjenta, np. reumatoidalne zapalenie stawów, celiakia, toczeń lub inne mogą zwiększać ryzyko wystąpienia nowotworu,
• Leki hormonalne – np. stosowanie terapii hormonalnej przez ponad pięć lat zwiększa ryzyko raka piersi. Stosowanie metod antykoncepcji, zawierających hormony, np. pigułki, zastrzyki, implanty i inne,
• Spożycie dietylostilbestrolu (DES) – syntetycznej formy żeńskiego hormonu estrogenu (przepisywanego kobietom w ciąży w latach 1940-1971 w celu zapobiegania poronieniu, przedwczesnemu porodowi i wszelkim powiązanym powikłaniom ciąży). Badania pokazują, że kobiety, których biologiczna matka stosowała DES, częściej zachorują na raka piersi po 40 roku życia,
• Dieta – złe nawyki żywieniowe i nieprawidłowa masa ciała zwiększają ryzyko niektórych nowotworów, takich jak rak piersi, okrężnicy, nerki i inne rodzaje raka,
• Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory, takie jak rak jamy ustnej, gardła, krtani, piersi i wątroby,
• Palenie tytoniu i narażenie na dym tytoniowy zwiększa ryzyko wystąpienia wielu rodzajów raka: płuc, krtani, jamy ustnej, przełyku, gardła, pęcherza moczowego, żołądka, trzustki, szyjki macicy, okrężnicy i innych.

Rodzaje nowotworów

Nowotwory można podzielić ze względu na ich złośliwość. Są to:

• Nowotwory złośliwe,
• Nowotwory łagodne,
• Nowotwory miejscowo złośliwe.

Kolejnym podziałem jest ten, w którym bierze się pod uwagę typ tkanki, z jakiej wywodzi się nowotwór:

• Nowotwory nabłonkowe – dla złośliwych nowotworów nabłonkowych wyodrębniono specjalne określenie – rak,
• Nowotwory nie nabłonkowe – do tego typu zalicza się między innymi mięśniaki i tłuszczaki.

Nowotwory nie nabłonkowe, złośliwe można następnie podzielić, ze względu na to z jakich tkanek się rozwinęły:

• Mięsaki – są to nowotwory tkanek miękkich i kości,
• Czerniaki – są to nowotwory wywodzące się z komórek barwnikowych. Czerniaki mogą występować nie tylko w skórze, ale także np. w oku,
• Chłoniaki i białaczki – są to nowotwory wywodzące się z układu krwiotwórczego,
• Nowotwory tkanki nerwowej – nowotwory ośrodkowego układu nerwowego oraz nowotwory obwodowego układu nerwowego.

Jak dotąd nauka wyodrębniła około 100 różnych rodzajów, dlatego trudno je wszystkie szczegółowo opisać. Z tego powodu, w tym artykule zebraliśmy informacje o najczęstszych typach nowotworów, zdiagnozowanych w 2020 roku. Dane zawierają informacje o obu płciach – żeńskiej i męskiej.

Według Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem i Światowej Organizacji Zdrowia na całym świecie pojawiło się 19 292 789 nowych przypadków nowotworów u Pacjentów, w 2020 roku. Liczba przypadków w Europie wynosiła 4 398 443, co stanowi 22,8% wszystkich przypadków nowotworów na świecie. Badania pokazują, że rak piersi znajduje się na szczycie listy najczęściej diagnozowanych typów raka w 2020 roku. W skali globalnej było to 11,7% wszystkich nowych przypadków nowotworu. Następne pod względem częstości występowania były rak płuc – 11,4%, rak prostaty – 7,3%, rak żołądka – 5,6%, rak wątroby – 4,7%. Pozostałe 49,1%, stanowiły pozostałe typy nowotworów.

Diagnostyka nowotworów

Wczesna diagnostyka i leczenie są kluczowe, gdy mówimy o chorobach nowotworowych. Jeśli nowotwór zostanie wykryty we wczesnym stadium, w większości przypadków jest on o wiele łatwiejszy do wyleczenia.

Niestety wiele nowotworów nie powoduje u Pacjenta żadnych objawów, a nowotwór jest wykrywany na ostatnim etapie jego rozwoju.

Istnieje wiele opcji wczesnego badania przesiewowego i wykrywania nowotworów. W zależności od przypadku, Twój lekarz powinien zdecydować, który sposób jest najbardziej odpowiedni dla Twojego stanu zdrowia.

W celu postawienia diagnozy, Lekarz może zaproponować wykonanie następujących procedur:

• Badanie fizykalne,
• Diagnostyka obrazowa, taka jak rezonans magnetyczny (MRI), tomografia komputerowa (CT), scyntygrafia, prześwietlenie (RTG), badanie USG,
• Biopsja – zabieg, podczas którego Lekarz pobiera tkankę lub płyn z guza i wykonywane jest badanie patomorfologiczne. Wynik takiego badania może pokazać, czy są jakieś komórki nowotworowe, a jeśli tak, to jakiego rodzaju,
• Badania laboratoryjne takie jak:

• • Badania krwi, pełna morfologia krwi, badanie poziomu markerów nowotworowych i inne,
  • Testy moczu,
  • Inne.

Stadia nowotworów

Stadia nowotworów są oznaczane numerami od I do IV. Każdy z tych stadiów może dzielić się również na kilka podkategorii, oznaczanych literami. Im wyższy numer, tym bardziej zaawansowany stan chorobowy.

Po tym, jak Lekarz otrzyma wyniki badań Pacjenta, będzie mógł określić, w jakim stadium jest badany nowotwór.

Leczenie nowotworów

Specjalista onkolog, może zlecić różne schematy leczenia, ze względu na odmienną specyfikę każdego rodzaju nowotworu. Zazwyczaj leczenie rozpoczyna się niedługo po postawieniu diagnozy. Lekarz wdraża schemat terapii, uwzględniając specyfikę stanu zdrowia Pacjenta. Leczenie raka jest uzależnione od lokalizacji i wielkości guza, stadium zaawansowania nowotworu oraz wyników badań komórek nowotworowych.

We wszystkich chorobach nowotworowych onkolodzy szukają sposobu by zapewnić Pacjentowi życie na jak najlepszym poziomie. Ale jak już wspomniano, istnieje wiele różnych rodzajów nowotworów i każdy z nich musi być leczony w odmienny sposób. Z drugiej strony bardzo ważny jest ogólny stan zdrowia Pacjenta.

Leczenie nowotworów ma na celu wyleczenie samej choroby, lecz w niektórych przypadkach całkowite wyleczenie nie jest możliwe. Dlatego istnieje kilka opcji terapeutycznych dla Pacjentów. W zależności od stadium choroby Pacjentowi może zostać zaproponowany jeden z trzech następujących rodzajów terapii:

• Leczenie podstawowe: Jego celem jest całkowite usunięcie nowotworu lub komórek nowotworowych,
• Leczenie uzupełniające: Ten rodzaj leczenia stosuje się po wykonaniu pierwotnego leczenia u Pacjenta. Terapia ta ma na celu zmniejszenie ryzyka nawrotu nowotworu,
• Leczenie paliatywne: Jest stosowane w celu złagodzenia objawów choroby oraz skutków ubocznych, które Pacjent może odczuwać podczas i po zastosowaniu innej terapii. Leczenie te stosuje się u osób chorych nieuleczalnie.

Aktualne terapie i metody leczenia

Poniżej możesz przeczytać, jakie terapie i metody są obecnie stosowane w przypadku różnych rodzajów nowotworów:

• Resekcja chirurgiczna,
• Radioterapia – jest to zabieg wykorzystujący energię promieniowania jonizującego, do niszczenia komórek nowotworowych,
• Chemioterapia – leczenie farmakologiczne, które wykorzystuje związki chemiczne do niszczenia komórek nowotworowych. Może być podawany Pacjentowi w postaci tabletek lub wlewów dożylnych,
• Przeszczep szpiku kostnego – jest to zabieg polegający na przeszczepieniu Pacjentowi macierzystych komórek krwiotwórczych. Komórki te mogą pochodzić od samego Pacjenta (przeczep autogeniczny) lub od innego dawcy (przeszczep allogeniczny),
• Immunoterapia – wykorzystuje układ odpornościowy Pacjenta do atakowania komórek nowotworowych i walki z nimi. Leki immunologiczne zatrzymują lub spowalniają wzrost i rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych,
• Terapia hormonalna – często stosowana w przypadkach raka piersi i prostaty. Leki te mogą być użyte do zablokowania niektórych naturalnych hormonów organizmu, które „odżywiają” komórki rakowe,
• Terapia celowana – Pacjent otrzymuje ją w postaci leków doustnych lub dożylnych. Leki te atakują tylko komórki nowotworowe i powstrzymują ich wzrost i rozprzestrzenianie się. Do tej grupy leków zalicza się przeciwciała monoklonalne. Są to tzw. „leki biologiczne”,
• Terapia fotodynamiczna – do organizmu Pacjenta wstrzykuje się lek gromadzący się tylko w komórkach nowotworowych. Następnie, na komórki te kieruje się specjalny laser, powodujący uszkodzenie lub zniszczenie ich,
• Krioterapia – jest to metoda polegająca na zamrożeniu tkanki w celu zniszczenia nieprawidłowych komórek.

Profilaktyka nowotworów

Jak już powiedziano, nowotwór może się rozwijać z powodu wielu czynników. Na szczęście można unikać oraz zapobiegać narażaniu na nie. Do działań profilaktycznych można zaliczyć zmianę stylu życia, w tym diety, rzucenie tytoniu i alkoholu, zwiększenie aktywności fizycznej, unikanie promieniowania ultrafioletowego (stosowanie kremów z filtrem), spędzanie większej ilości czasu w nieskażonym środowisku itp.

Najważniejsze jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych. Bardzo ważne są regularne badania kontrolne, zwłaszcza po osiągnięciu pewnego wieku lub w przypadku historii chorób nowotworowych w rodzinie. Obecnie medycyna oferuje kilka programów badań przesiewowych, służący do wykrywania nowotworów, we wczesnych stadiach.

Badania Kliniczne chorób nowotworowych

Obecnie na rynku dostępne są różne metody, leki i techniki, które są stosowane w celu zapewnienia Pacjentowi najbardziej odpowiedniego leczenia nowotworów. Chociaż wiadomo co raz więcej na temat nowotworów, naukowcy wciąż prowadzą badania, aby znaleźć więcej danych na temat tej grupy chorób. Badacze pracują z pełnym zaangażowaniem, prowadząc Badania Kliniczne, aby znaleźć innowacyjne opcje terapeutyczne, które mogą być skuteczniejsze i bezpieczniejsze dla Pacjenta. Metody takie jak hipertermia podlegają wciąż badaniom. Jest to procedura, w której ciepło jest wykorzystywane do zabijania komórek rakowych bez uszkadzania zdrowych tkanek. W metodzie tej można wykorzystywać różne formy energii: fale radiowe, mikrofale i fale ultradźwiękowe. Hipertermię można zastosować do rozmaitych rodzajów nowotworów.

Inne, już zatwierdzone na rynku metody, stosowane obecnie w dziedzinie onkologii to radiomika i patomika. Mają one na celu ustalenie i postawienie bardziej precyzyjnej diagnozy oraz uzyskanie bardziej dokładnych wyników wyników. Dlatego są nadal stale rozwijane w Badaniach Klinicznych.

Najbardziej innowacyjna technologia wykrywania i leczenia raka nazywa się nanotechnologią. Nanotechnologia umożliwia lekarzom zlokalizowanie raka w tak małych próbkach krwi lub tkanek, których nie są w stanie wykryć żadne inne obecnie stosowane metody. Dzięki nanotechnologii, lek przeciwnowotworowy jest dostarczany bezpośrednio do miejsca, w którym znajduje się guz, bez uszkadzania zdrowych komórek. Nauka wiąże wiele oczekiwań z tą technologią i dlatego nadal jest badana w Badaniach Klinicznych.

Niestety większość stosowanych obecnie leków i terapii może prowadzić do wystąpienia poważnych skutków ubocznych, takich jak rozwój innych rodzajów raka, niepłodność, uszkodzenie serca lub płuc, nudności, wypadanie włosów i inne. Właśnie dlatego wciąż prowadzone są Badania nad nowymi, celowanymi lekami.

Nowotwór to poważna choroba, ale ważne jest pozytywne nastawienie i wsparcie Pacjenta. Jest wiele źródeł oferujących wsparcie, dla cierpiącego Pacjenta oraz jego rodziny i znajomych. Istnieje szereg organizacji wspierających lub grupy wsparcia on-line, pomagających dowiedzieć się więcej na temat radzenia sobie z rakiem i życia z chorobą.

Co więcej, w ciągu ostatnich kilku lat badania z zakresu onkologii doprowadziły do stworzenia mniej inwazyjnego podejścia do leczenia, dającego skuteczniejsze i bezpieczniejsze terapie dla Pacjenta. Wiele więcej, nowych terapii, zostanie w przyszłości zbadanych w ramach prowadzonych Badań Klinicznych.

Jeśli potrzebujesz więcej informacji na temat Badań Klinicznych w onkologii lub rozważasz udział w Badaniu Klinicznym, sprawdź naszą stronę internetową.

Bibliografia:

• https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/substances
• https://www.webmd.com/cancer/guide/understanding-cancer-basics
• https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cancer-treatment/about/pac-20393344
• https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/radiofrequency-ablation/about/pac-20385270
• https://www.cancer.org/treatment/treatments-and-side-effects/treatment-types/hyperthermia.html
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6753017/
• Krajowy Rejestr Nowotworów, Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii – Instytut