Refluks (choroba refluksowa przełyku) – objawy, leki. Jaką dietę stosować przy refluksie?

Refluks to choroba charakteryzująca się zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku. Stan ten powoduje uciążliwe objawy, takie jak zgaga, ból w nadbrzuszu i odbijanie. Metody leczenia refluksu obejmują zmianę diety i stylu życia, stosowanie leków oraz operację. Nieleczony refluks może prowadzić do poważnych powikłań, np. przełyku Barretta.

Refluks, a właściwie choroba refluksowa przełyku (w skrócie: ChRP, GERD), jest częstym problemem zwłaszcza w krajach wysoko rozwiniętych. Z objawami refluksu występującymi codziennie zmaga się 5–10% ich mieszkańców, natomiast u nawet 20% z nich dolegliwości pojawiają się raz na tydzień.

Częstość występowania refluksu rośnie wraz z wiekiem. Chorobie sprzyjają m.in.: nieprawidłowa dieta, otyłość, ciąża, niektóre schorzenia ogólnoustrojowe (np. cukrzyca), przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych lub leków stosowanych w chorobie niedokrwiennej serca, nadciśnieniu tętniczym bądź chorobach płuc. Niepowikłana choroba refluksowa nie zagraża życiu, stanowi jednak duże obciążenie dla pacjentów i może powodować różnorakie problemy, np. zaburzać sen.

Objawy refluksu

Zdarza się, że choroba refluksowa przełyku ma bezobjawowy przebieg – rozpoznaje się ją wtedy przypadkiem w trakcie badania endoskopowego.

Typowe dla refluksu są objawy przełykowe. Należą do nich: zgaga, czyli uczucie pieczenia za mostkiem, a także regurgitacja – cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Dolegliwości nasilają się po przyjęciu pozycji leżącej, podczas schylania się i parcia (szczególnie po zjedzeniu obfitego lub tłustego posiłku). Oprócz tego może pojawiać się ból w nadbrzuszu i odbijanie.

W przebiegu choroby występują też czasami objawy pozaprzełykowe, nawet jeśli nie jest obecna zgaga ani regurgitacja. Zaliczają się do nich:

• poranna chrypka,
• suchy kaszel,
• świszczący oddech,
• ból w klatce piersiowej.

Objawy alarmowe, takie jak zaburzenia połykania, ból przy połykaniu, chudnięcie czy krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, wymagają szybkiego zgłoszenia się do lekarza w celu wykonania endoskopii.

Choroba refluksowa przełyku – powikłania

Wieloletnie zarzucanie treści żołądkowej do przełyku może prowadzić do powikłań – uszkodzeń błony śluzowej przełyku (nadżerek, owrzodzeń), zwężenia przełyku czy krwawienia z przewodu pokarmowego. U ok. 10% chorych rozwija się przełyk Barretta, który jest stanem przedrakowym wymagającym okresowych badań kontrolnych. Przełyk Barretta zwiększa ryzyko rozwoju raka gruczołowego przełyku średnio o 0,5% rocznie.

Leki na refluks

Refluks jest chorobą przewlekłą, przebiegającą z okresami zaostrzeń i cofania się objawów. Leczenie ma na celu zmniejszenie dolegliwości związanych z chorobą i zapobieganie jej powikłaniom. Wielu pacjentów wymaga długotrwałego leczenia; niektórzy muszą stosować leki do końca życia.

Podstawę leczenia refluksu stanowią leki hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego. Najczęściej stosowaną grupą leków o tym działaniu są inhibitory pompy protonowej (IPP). W niektórych przypadkach (u około 30% pacjentów) leki IPP okazują się nieskuteczne. Lekarz może wtedy zdecydować o podwojeniu dawki lub włączeniu innych leków.

Warto nadmienić, że u wielu osób, u których stosowanie inhibitorów pompy protonowej przyniosło zadowalające efekty, dochodzi do nawrotów dolegliwości w ciągu roku od zaprzestania przyjmowania leków (według szacunków dzieje się tak w aż 80% przypadków). Konieczne jest wtedy leczenie podtrzymujące, które polega na stosowaniu najmniejszej dawki IPP pozwalającej na kontrolowanie objawów choroby.

W łagodniejszych postaciach refluksu skuteczne bywają leki zobojętniające kwas solny i osłaniające błonę śluzową. Można stosować je doraźnie np. u osób, które objawów choroby doświadczają rzadziej niż raz na tydzień. Innymi lekami na refluks, wykorzystywanymi w wybranych przypadkach, są leki prokinetyczne. Zwiększają one napięcie dolnego zwieracza przełyku oraz przyspieszają opróżnianie żołądka.

Leczenie operacyjne refluksu

Leczenie operacyjne choroby refluksowej ma na celu utworzenie bariery zapobiegającej cofaniu się treści pokarmowej żołądka do przełyku. Tę metodę leczenia refluksu rozważa się w następujących przypadkach:

• jeśli leczenie lekami jest nieskuteczne,
• jeśli leczenie wiązałoby się z wieloletnim przyjmowaniem leków IPP (np. u osób młodych),
• jeśli występuje zapalenie przełyku oporne na leczenie lekami,
• jeśli występuje duża przepuklina rozworu przełykowego.

Około połowa pacjentów, u których zastosowano leczenie operacyjnie refluksu, wciąż musi przyjmować leki – konieczność podjęcia farmakoterapii pojawia się po różnym czasie od operacji.

Refluks – dieta

W leczeniu choroby refluksowej przełyku znaczenie ma także zmiana stylu życia i nawyków żywieniowych. Pacjentom zaleca się ograniczenie lub wyeliminowanie produktów, które nasilają objawy choroby: kawy, mocnej herbaty, alkoholu, czekolady, owoców cytrusowych, pomidorów. Dieta przy refluksie nie powinna zawierać tłustych ani mocno przyprawionych potraw. Osoby z nadwagą lub otyłością powinny dążyć do zmniejszenia masy ciała poprzez stosowanie diety redukcyjnej i regularne podejmowanie aktywności fizycznej.

Inne zalecenia związane ze stylem życia obejmują:

• spożywanie posiłków najpóźniej 2–3 godziny przed snem,
• unikanie leżenia po spożyciu posiłku,
• unikanie dużego wysiłku fizycznego po spożyciu posiłku,
• uniesienie wezgłowia łóżka o kilkanaście centymetrów,
• unikanie noszenia obcisłych ubrań,
• zaprzestanie palenia tytoniu.