Od paru miesięcy temat szczepień przeciw COVID-19 nie schodzi z ust Polaków, a kwestia „szczepić się czy nie” wywołuje gorące dyskusje. Odpowiadamy na najczęstsze pytania związane ze szczepionką i sprawdzamy, czy zarzuty stawiane przez jej przeciwników są uzasadnione.

Rodzaje szczepionek przeciw COVID-19

Szczepionka to preparat biologiczny, który imituje naturalną infekcję i prowadzi do rozwoju odporności podobnej do tej, jaką organizm uzyskuje w czasie pierwszego kontaktu z prawdziwym drobnoustrojem. Głównym celem szczepionki jest ochrona przed zakażeniem, ciężkim przebiegiem choroby i jej powikłaniami.

W ramach prac nad szczepionką przeciw COVID-19 zajmowano się trzema rodzajami szczepionek:

• szczepionką podjednostkową (subunit),
• szczepionką wektorową,
• szczepionką mRNA.

Czym charakteryzuje się każda z nich?

Szczepionka podjednostkowa

Szczepionki podjednostkowe zawierają oczyszczone białka wirusowe. Białka te dostają się do komórek prezentujących antygen, a następnie wykorzystują je do wytworzenia specyficznej odpowiedzi immunologicznej.

Odpowiedź immunologiczna uzyskana w wyniku podania szczepionki podjednostkowej może być słabiej wyrażona i utrzymywać się krócej niż w przypadku pozostałych dwóch rodzajów szczepionek.

Szczepionka wektorowa

Szczepionki wektorowe wykorzystują otoczki innych wirusów, z materiałem genetycznym zmodyfikowanym w taki sposób, by wywołać odpowiedź immunologiczną przeciwko SARS-CoV-2. W jednej z opracowanych szczepionek wektorowych przeciw COVID-19 posłużono się adenowirusami atakującymi szympansy, niewywołującymi infekcji u człowieka.

Szczepionka mRNA

Szczepionki mRNA replikują w ludzkich komórkach pojedyncze białka typowe dla wirusa. Reagujący na szczepionkę układ immunologiczny wytwarza odpowiedź, która uniemożliwia namnażanie się wirusa i chroni przed chorobą. Można powiedzieć, że mRNA to instrukcja stworzona dla komórek, pozwalająca im wyprodukować białko S charakterystyczne dla SARS-CoV-2.

Wiele osób niepokoi fakt, że ten typ szczepionki nie był nigdy wcześniej stosowany u ludzi na szeroką skalę. Należy jednak podkreślić, że badania nad technologią mRNA trwały od lat i dotyczyły różnych patogenów – szczepionki mRNA nie są więc w świecie nauki zupełnym novum.

Skuteczność szczepionki przeciw COVID-19

Szczepionki mRNA przeciw COVID-19 wykazują ok. 95-procentową skuteczność. Aby uzyskać możliwie najwyższy poziom ochrony, należy przyjąć obie dawki szczepionki w zalecanym przez producenta odstępie czasowym. Przyjęcie jednej dawki szczepionki zapewnia tylko częściową ochronę.

Warto wiedzieć:

• Szczepionka mRNA zaczyna chronić przed zakażeniem koronawirusem SARS-CoV-2 po 10 dniach od podania pierwszej dawki. Największą odporność organizm wytwarza po 7 dniach od podania drugiej dawki szczepionki.
• Nie znamy jeszcze odpowiedzi na pytanie, jak długo utrzymuje się odporność po zaszczepieniu. Możliwe, że po jakimś czasie konieczne będzie podanie dawki przypominającej.
• Istnieje ryzyko, że szczepionka przeciw COVID-19 okaże się nieskuteczna wobec nowych mutacji koronawirusa SARS-CoV-2.
• Szczepionka, nawet jeśli nie uchroni przed zakażeniem, może złagodzić przebieg choroby.

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia?

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw COVID-19 jest uczulenie na substancję czynną lub którykolwiek z pozostałych składników szczepionki. Jako że szczepionka nie była testowana w badaniach klinicznych na dzieciach, kobietach w ciąży ani kobietach karmiących piersią, nie zaleca się podawania jej osobom z tych grup.

Osoby cierpiące na choroby przewlekłe i autoimmunologiczne mogą przyjąć szczepionkę, o ile choroba jest dobrze kontrolowana i w okresie planowanego szczepienia nie nastąpiło jej zaostrzenie. Wszelkie wątpliwości w tej kwestii można zgłosić lekarzowi kwalifikującemu do szczepienia.

Co ważne, szczepienie jest zalecane również ozdrowieńcom. Szacuje się, że przeciwciała wytworzone w wyniku pierwotnej infekcji utrzymują się na poziomie chroniącym przed ponownym zakażeniem jedynie przez ok. 3 miesiące. Przebycie COVID-19 nie gwarantuje więc trwałej odporności.

Szczepionka przeciw COVID-19 – działania niepożądane

Stosowanie jakiegokolwiek produktu leczniczego wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych – dotyczy to również szczepionki przeciw COVID-19. Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) nie musi pojawić się u każdego, ale przed przyjęciem szczepionki warto zapoznać się z listą zgłaszanych przez pacjentów dolegliwości.

W ulotce dla pacjenta czytamy, że najczęściej występujące objawy po przyjęciu szczepionki to:

• ból i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia,
• zmęczenie,
• ból głowy,
• ból mięśni,
• ból stawów,
• dreszcze,
• gorączka,
• zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia,
• nudności.

Rzadziej pacjenci skarżą się na takie dolegliwości, jak: powiększone węzły chłonne, złe samopoczucie, bezsenność, swędzenie w miejscu wstrzyknięcia. Wszystkie wymienione objawy ustępują zazwyczaj w ciągu 1–2 dni.

Ulotka informuje także, że u maksymalnie 1 na 1000 osób może wystąpić przemijające jednostronne porażenie nerwu twarzowego. Zdarzają się również przypadki ciężkiej reakcji alergicznej, dlatego każdy pacjent po podaniu szczepionki pozostaje przez kilkanaście minut na obserwacji w punkcie szczepień.

Działania niepożądane szczepionki przeciw COVID-19 są na bieżąco monitorowane. Zdecydowana większość zgłoszonych dolegliwości ma charakter łagodny.

Szczepionka przeciw COVID-19 – czy jest się czego obawiać?

Do osób zainteresowanych szczepieniem przeciw COVID-19 mogą docierać niepokojące informacje na temat szczepionek, zwłaszcza szczepionek mRNA. Przyjrzyjmy się niektórym z zarzutów i obaw, by przekonać się, czy są one zasadne.

1. Szczepionki powstały zbyt szybko i nie są właściwie przebadane

Szybkie tempo powstania szczepionki przeciw COVID-19 to efekt wzmożonych prac wielu różnych ośrodków. Wykorzystano znaną już technologię mRNA, podmieniając jedynie wiadomość wysyłaną do komórek osoby szczepionej.

Aby szczepionka mogła jak najszybciej zostać wprowadzona na rynek, skrócono do minimum terminy administracyjne; nie wpłynęło to jednak w żaden sposób na wymogi dotyczące jej bezpieczeństwa czy skuteczności. Szczepionki zostały poddane stosownej ocenie zgodnie z wymaganiami prawnymi.

2. Szczepionka prowadzi do zachorowania na COVID-19

Wraz ze szczepionką mRNA do organizmu człowieka nie wprowadza się czynnika chorobotwórczego, a jedynie fragmenty materiału genetycznego, które są pozbawione zjadliwości. W związku z tym szczepionka nie może wywołać choroby.

3. Szczepionka ingeruje w ludzkie DNA

Nie ma możliwości, by mRNA wniknęło do jądra komórkowego i zmodyfikowało ludzkie DNA.

4. Szczepionka wpływa negatywnie na rozród kobiet

Sugerowano, że przeciwciała wytworzone w wyniku podania szczepionki przeciw COVID-19 będą uniemożliwiały zagnieżdżenie się zarodka w macicy. Takie działanie nie zostało jednak udowodnione – według ekspertów szczepionka nie wpływa na możliwość zajścia w ciążę.

5. Przy produkcji szczepionek wykorzystuje się materiały z ludzkich płodów

Przy produkcji szczepionek nie wykorzystuje się żadnych elementów pochodzenia ludzkiego, o czym zapewniają ich wytwórcy.