Migrena to choroba neurologiczna, która w okresach nasilenia – podczas tzw. ataków lub napadów migreny – utrudnia lub uniemożliwia choremu wykonywanie codziennych czynności. Chociaż migrena z reguły nie zagraża zdrowiu, to znacząco obniża jakość życia pacjenta i powoduje, że gorzej funkcjonuje on zawodowo i społecznie. Jakie leki łagodzą ból migrenowy, a jakie zmniejszają częstotliwość napadów?

Migrena – co to jest?

Migrena, chociaż bywa bagatelizowana („Znowu boli cię głowa? Weź tabletkę i nie przesadzaj”), jest problemem, który dotyczy coraz większej liczby Polaków. Najczęściej chorują osoby aktywne zawodowo, przeważnie kobiety (cierpią one na migrenę 2–3 razy częściej niż mężczyźni).

Migrena jest chorobą przewlekłą charakteryzującą się występowaniem napadów bólów głowy, którym często towarzyszą objawy ze strony układu pokarmowego i objawy neurologiczne. Migrenowy ból głowy to ból pierwotny (samoistny), co znaczy, że jego przyczyną nie jest żadna inna choroba. Migrena występuje w wyniku wrodzonej skłonności do nadmiernego reagowania układu nerwowo-naczyniowego głowy na określone bodźce.

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce kryteriami migrenę rozpoznaje się na podstawie wywiadu z pacjentem, w sytuacji gdy stwierdzi się co najmniej kilkukrotne występowanie bólów głowy o charakterystyce migrenowej.

Objawy migreny. Czym jest aura migrenowa?

Migrenowe bóle głowy są bólami nawracającymi o średnim lub dużym nasileniu. Typowy ból migrenowy jest tętniący i nasila się w czasie aktywności fizycznej (nawet niewielkiej, jak wchodzenie po schodach czy sprzątanie). Może być jednostronny, a następnie przechodzić w obustronny lub od początku obejmować obie strony głowy.

Bólowi głowy mogą towarzyszyć następujące objawy:

• nudności (występują u 90% chorych),
• wymioty (występują u 1/3 chorych),
• ból brzucha,
• biegunka,
• nadwrażliwość na światło, dźwięki i zapachy.

Zdarza się, że w przebiegu napadu migreny ból głowy poprzedzają inne objawy. W fazie zwiastunów, występującej u 20–60% pacjentów w czasie od godziny do doby przed pojawieniem się bólu głowy, chorzy mogą doświadczać m.in. zmian nastroju, uczucia zmęczenia, problemów z koncentracją, zwiększenia apetytu czy wrażenia sztywności karku.

Po fazie zwiastunów, zwykle 5–20 minut przed pojawieniem się bólu głowy, u chorych mogą wystąpić odwracalne objawy neurologiczne, które są nazywane aurą migrenową (a faza, w której występują – fazą aury). Objawy te przeważnie mijają, kiedy rozpoczyna się ból głowy. Najpowszechniejsza jest aura wzrokowa, charakteryzująca się zaburzeniami widzenia: mroczkami, błyskami, zamazaniem lub zniekształceniem obrazu. W fazie aury mogą wystąpić również m.in.:

• zawroty głowy,
• zaburzenia mowy,
• mrowienie i drętwienie twarzy lub kończyn po jednej stronie ciała (aura czuciowa).

Migrena bez aury jest częstsza niż migrena z aurą – stanowi 80% wszystkich migrenowych bólów głowy.

Ile trwa migrena?

W ciągu pierwszych kilkunastu minut ataku migreny ból głowy nasila się stopniowo aż do momentu osiągnięcia maksymalnego poziomu. Okres największego nasilenia bólu to zazwyczaj pierwsze 2 godziny trwania napadu. Ból utrzymuje się od 4 do 72 godzin (w większości przypadków krócej niż dobę).

Średnia częstotliwość napadów migreny to 1–2 napady na miesiąc. Po 50. roku życia częstotliwość ataków przeważnie maleje.

Czynniki wywołujące napady migreny

Wśród bodźców, które najczęściej wywołują ataki migreny, wymienia się:

• stres lub odprężenie po stresie (np. w weekendy, podczas urlopu),
• zmianę pogody, zwłaszcza spadek ciśnienia atmosferycznego,
• jasne lub migające światło,
• hałas,
• silne zapachy,
• spanie zbyt krótko lub zbyt długo,
• nadmierny wysiłek fizyczny,
• pomijanie posiłków lub stosowanie diety odchudzającej,
• spożywanie niektórych pokarmów, takich jak czekolada, orzechy, owoce cytrusowe, produkty nabiałowe, tłuste potrawy,
• spożywanie alkoholu,
• miesiączkę,
• przyjmowanie niektórych leków, w tym doustnych środków antykoncepcyjnych.

Leczenie migreny

Całkowite wyleczenie migreny nie jest możliwe. Nie oznacza to jednak, że chorzy zgłaszający się do lekarza z problemem bólów migrenowych są pozostawiani samym sobie. Leczenie migreny obejmuje unikanie – w miarę możliwości – czynników wywołujących napady, a także przyjmowanie leków:

• mających przerwać napad (leczenie doraźne),
• mających przede wszystkim zmniejszyć częstotliwość napadów, a w pewnym stopniu również skrócić czas ich trwania i złagodzić objawy (leczenie profilaktyczne, inaczej: zapobiegawcze).

Leczenie doraźne migreny

W leczeniu doraźnym bólu migrenowego stosuje się kwas acetylosalicylowy (potocznie nazywany aspiryną), proste leki przeciwbólowe (paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne), pochodne ergotaminy oraz – w przypadku ciężkich bólów głowy – tryptany.

Gdy wystąpi napad migreny, pacjent powinien jak najszybciej przyjąć lek przeciwbólowy zalecony przez lekarza. Skuteczność leczenia jest największa, kiedy ból nie osiągnął jeszcze maksymalnego poziomu, dlatego nie należy zwlekać z wykonaniem tego kroku. Oprócz tego w trakcie ataku migreny choremu zaleca się odpoczynek w ciemnym, cichym i chłodnym pomieszczeniu. Warto spróbować zasnąć – sen, nawet jeśli będzie krótki, może przynieść ulgę w bólu.

Osoby cierpiące na migrenę powinny kontrolować liczbę przyjmowanych leków przeciwbólowych, ponieważ ich regularne stosowanie może zwiększyć częstotliwość napadów bólu głowy (mówi się wtedy o polekowym bólu głowy). Z tego względu częste, uciążliwe napady migreny zwykle wymagają leczenia profilaktycznego.

Leczenie profilaktyczne migreny

Leczenie zapobiegawcze migreny polega na codziennym przyjmowaniu leków, które mają za zadanie zmniejszyć liczbę napadów bólu głowy. Leki te nie mają działania przeciwbólowego i nie przynoszą natychmiastowych efektów – zmniejszenie częstotliwości napadów następuje dopiero po kilku miesiącach od rozpoczęcia leczenia.

Leki stosowane w leczeniu profilaktycznym należą do różnych grup. Wykorzystywane są m.in. leki kardiologiczne, leki przeciwpadaczkowe i leki przeciwdepresyjne. Jeśli leczenie jednym lekiem jest nieskuteczne lub źle tolerowane, lekarz może zalecić przerwanie dotychczasowej terapii i wprowadzenie leku o innym mechanizmie działania.