Czy wiesz, czym jest atopowe zapalenie skóry (AZS)?

Atopowe zapalenie skóry (AZS), znane również jako „wyprysk atopowy” (AE) lub „świerzbiączką Besniera”, jest niezakaźną, alergiczną chorobą. Charakteryzuje się swędzeniem, suchością skóry oraz zmianami wypryskowymi, na zgięciach powierzchni skóry. Głównym objawem jest swędzenie, które czasami staje się prawie nie do zniesienia. Prowadzi to do drażliwości emocjonalnej, bezsenności, stresu, depresji. W związku z tym może znacząco zaburzyć komfort życia.
Atopowe zapalenie skóry dotyka ludzi w każdym wieku, w tym noworodki. Jest to choroba przewlekła i nawracająca, z naprzemiennymi okresami zaostrzeń i okresami remisji (okresy bez dolegliwości). Atopowe zapalenie skóry może charakteryzować się różnym czasem trwania i sezonowością objawów.
Wyprysk atopowy jest najczęstszą postacią wyprysku i wiąże się z predyspozycjami genetycznymi. Atopowe zapalenie skóry / wyprysk atopowy należy do grupy chorób atopowych – różnych schorzeń alergicznych, takich jak:

• Alergiczny nieżyt nosa,
• Alergiczne zapalenie spojówek,
• Astma alergiczna,
• Alergia pokarmowa,
• Alergia na czynniki przemysłowe,
• Alergia na owady.

Choroby te rozprzestrzeniają się coraz bardziej, na całym świecie. Prawie co trzecia osoba cierpi na jedną lub więcej chorób alergicznych. W związku z tym jakość życia Pacjenta znacznie się obniża.
Postęp choroby można podzielić na trzy związane z wiekiem etapy:

• Wiek niemowlęcy – od 2 miesięcy do 2 lat,
• Wczesne dzieciństwo – od 2 do 12 lat,
• Dorośli – powyżej 12 lat.

Atopowe zapalenie skóry w Europie

Atopowe zapalenie skóry (AZS) występuje u 12% populacji Europy. Około 5 do 20% osób dotkniętych chorobą to dzieci. U prawie 60% Pacjentów z atopowym zapaleniem skóry, objawy rozwiją się w pierwszym roku od urodzenia. 25% z nich doświadcza objawów choroby od 1 do 5 roku życia. W 50% przypadków atopowego zapalenia skóry obecne są również takie choroby, jak alergiczny nieżyt nosa lub astma.

Rodzaje zapalenia skóry

Istnieje kilka różnych rodzajów zapalenia skóry, a każdy z charakteryzuje się innymi cechami.

Atopowe zapalenie skóry (AZS): najczęstszy rodzaj zapalenia skóry. Zwykle zaczyna się we wczesnym dzieciństwie i może trwać aż do dorosłości. Pacjent z atopowym zapaleniem skóry często, choć niekoniecznie, ma predyspozycje genetyczne. Choroba ta prowadzi  do przełamania barier między komórkami naskórka, odwodnienia skóry i zwiększonej podatności na alergie, na zwierzęta domowe, roztocza, aeroalergeny czy alergeny pokarmowe. Atopowe zapalenie skóry najczęściej dotyczy fałdów skórnych na ciele, np. łokci, za kolanami, kostkami, nadgarstkami, przednią częścią szyi, uszami.

Kontaktowe zapalenie skóry: wynik kontaktu skóry ze środkiem drażniącym lub substancją, na którą Pacjent jest uczulony – substancje uwalniane ze zwierząt domowych, substancje chemiczne, składniki pokarmowe. Kontaktowe zapalenie skóry występuje w miejscu kontaktu z substancją drażniącą i może występować praktycznie w dowolnym miejscu na ciele. W takich przypadkach limfocyty T (rodzaj białych krwinek) migrują do skóry i powodują zapalenie alergiczne, oparte na zwiększonej reaktywności immunologicznej.

Wyprysk żylakowaty: spowodowane chorobą naczyń żylnych kończyn dolnych, najczęściej w okolicy kostek lub łydek.

Łojotokowe zapalenie skóry: choroba skóry charakteryzująca się jej łuszczeniem, która najczęściej dotyczy skóry głowy. Łupież to powszechna nazwa cząsteczek skóry uwalnianych na skórze głowy. Może występować na czole i brwiach, środku twarzy, obszarze za uszami, centralnej części klatki piersiowej i pachach.

Ciemieniucha: choroba skóry, czasami obserwowana u niemowląt, spowodowana nadprodukcją sebum (oleju skórnego). Na czubku głowy charakteryzują się żółtawymi lub brązowawymi łuskami.

Zapalenie skóry a egzema?

Według raportu Światowej Organizacji Alergii z 2003 roku choroby alergiczne dzielą się na dwa typy w zależności od typu przeciwciał w nich biorących udział. Ten podział nie jest związany z wiekiem Pacjenta i narządem, którego dotyczy choroba. Gdy objawy są spowodowane przeciwciałami IgE, określa się je jako atopowe zapalenie skóry lub wyprysk atopowy. Gdy to przeciwciała IgG zaangażowane są w wystepowanie stanu alergicznego, określa się to jako alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.
Światowe Stowarzyszenie Alergii sugeruje, że termin „egzema” musi być używany w przypadku schorzeń skóry wynikających z genetycznie uwarunkowanego defektu funkcji barierowej skóry.
Lekarze, Badacze i Pacjenci muszą odpowiednio odróżnić wyprysk atopowy i nieatopowy. W ten sposób unika się niedokładnych wniosków, diagnoz, zbędnych porad profilaktycznych i nieskutecznego leczenia.

Co powoduje atopowe zapalenie skóry?

Atopowe zapalenie skóry rozwija się w wyniku jednoczesnego lub sekwencyjnego występowania predyspozycji genetycznych i czynników środowiskowych, powodujących upośledzenie bariery komórkowej skóry i dysregulację immunologiczną. Zniszczenie bariery naskórkowej może być spowodowane mutacjami w genie białka skóry – filagryny. Jednak mutacja w syntezie filagryny występuje tylko u połowy Pacjentów z AZS. Są to zazwyczaj Pacjenci, u których choroba pojawiła się we wczesnym dzieciństwie i ze współistniejącą astmą oskrzelową (u Pacjentów z ciężką astmą oskrzelową, bez atopowego zapalenia skóry, taka mutacja nie jest wykrywana). Silnie uszkodzona bariera naskórkowa w połączeniu z odwodnieniem skóry prowadzi do wysuszenia skóry i zwiększonej penetracji podrażnień, alergenów i czynników zakaźnych w głąb skóry. Bariera naskórkowa jest dodatkowo osłabiona poprzez:

• Podrażnienie mechaniczne – drapanie od szorstkich tekstyliów,
• Podrażnienie fizyczne – takie jak częste kąpiele, gorąca woda, ekspozycja na promieniowanie UV, nadmierne pocenie się.

Trwałe mikroorganizmy saprofityczne zwykle zasiedlają powierzchnię skóry. Pełnią one rolę ochronną i nie pozwalają na trwałe osiedlenie się na skórze innych, bardziej chorobotwórczych bakterii. Flora patogenna występuje tymczasowo i nie zasiedla na stałe skóry. Reprezentowana jest głównie przez florę przewodu pokarmowego i jamy ustnej oraz bakterie środowiska. Mikroby te zwykle nie mogą się rozmnażać i przetrwać na zdrowej skórze dłużej niż kilka godzin, ale mogą powodować infekcję uszkodzonego naskórka. Staphylococcus aureus jest chorobotwórczym i najbardziej rozpowszechnionym typem flory przejściowej. Znajduje się w nozdrzach i gardle u 15 do 30% zdrowych osób. Gdy Staphylococcus aureus lub inny czynnik sprawczy pozostaje na stałe na powierzchni skóry, zaczyna wytwarzać białka. Białka te nazywane są superantygenami i oddziałują z komórkami układu odpornościowego. Reakcja polega na uwolnieniu przeciwciał IgE, które wywołują odpowiedź zapalną.
Istnieje hipoteza opisujące dwa mechanizmy rozwoju atopowego zapalenia skóry (inside-outside i outside-inside):

• „Inside-outside” – istnieje dziedziczna mutacja genetyczna i predyspozycja do braku równowagi w barierze skórnej. Dlatego podrażnienia zewnętrzne wywołują zmiany immunologiczne,
• „Outside-in” – w tym mechanizmie nie występuje dziedziczna mutacja genetyczna. Zewnętrzne podrażnienia zaburzają równowagę mechanizmów ochronnych skóry. Dlatego powodują patologiczne procesy odpornościowe gdzieś w czasie.

Objawy atopowego zapalenia skóry

Objawy zapalenia skóry mogą obejmować:

• Swędzenie (świąd), czasami bardzo drażniące,
• Sucha skóra,
• Wysypka w różnych kolorach w zależności od koloru skóry Pacjenta,
• Pogrubione blaszki z liszajowaceniem i łuszczeniem,
• Złuszczanie skóry (łupież na skórze głowy),
• Pogrubiona skóra.

Atopowe zapalenie skóry u niemowląt objawia się najpierw zaczerwienieniem policzków, szyi i prostowników kończyn (fałdów skórnych). U wielu osób dolegliwości stopniowo zmniejszają się wraz z wiekiem. Najczęściej atopia „rośnie” w okresie dojrzewania, a następnie stan ten znika.

Jak diagnozuje się zapalenie skóry?

W celu zdiagnozowania zapalenia skóry, oprócz badania fizykalnego przez dermatologa, Pacjent może przejść następujące badania i procedury:

• Testy alergiczne:
  • Test punktowy – umieszczenie na skórze roztworu zawierającego alergen. Po serii powierzchownych nakłuć lub zadrapań alergen wnika w skórę. Jeśli w badanym obszarze wystąpią reakcje takie jak zaczerwienienie, obrzęk i swędzenie, oznacza to, że Pacjent jest wrażliwy na dany alergen,
  • Test płatkowy – na plecach Pacjenta naklejane są małe plastry z alergenami. Po około dwóch dniach plastry są usuwane. Następnie Doktor sprawdza, czy jest jakaś reakcja,
  • Test śródskórny – Pacjentowi podaje się, we wstrzyknięciu śródskórnym, niewielką objętość alergenu,
• Badania krwi:
  • Immunoglobuliny – IgE całkowite,
  • Swoiste IgE,
• Badanie mikrobiologiczne lub mikroskopowe dotkniętych obszarów skóry w celu zidentyfikowania określonej flory patologicznej,
• Doustne testy prowokacyjne.

Leczenie atopowego zapalenia skóry

Obecne leczenie atopowego zapalenia skóry zależy od ciężkości stanu:

• Podstawowa pielęgnacja skóry w okresach całkowitej remisji,
• Leczenie łagodnego atopowego zapalenia skóry,
• Leczenie umiarkowanego atopowego zapalenia skóry,
• Leczenie ciężkiego atopowego zapalenia skóry.

Farmakoterapia obejmuje następujące rodzaje leków:

• Emolienty – balsamy i kremy nawilżające i zmiękczające skórę,
• Miejscowe kortykosteroidy – Betametazon, Mometazon, Klobetazol,
• Inhibitory kalcyneuryny – Sirolimus, Tacrolimos,
• Środki antyseptyczne – woda utleniona, kremy z ​​​​nadtlenek wodoru, oktenidyna,
• Doustne leki przeciwhistaminowe – w przypadku silnego swędzenia: Desloratadyna, Cetryryzyna,
• Leki przeciwgrzybicze – miejscowe lub doustne: Ketokonazol,
• Antybiotyki – w przypadku równoczesnej infekcji bakteryjnej,
• Leki immunosupresyjne – w ciężkich przypadkach, m.in. Cyklosporyna,
• Przeciwciała monoklonalne – takie jak Dupilumab, Lebrikizumab i inne.

Wraz z farmakoterapią stosuje się również terapię światłem (terapia UV). Niezależnie od tego, czy Pacjent jest w stanie remisji, czy ma jakiekolwiek objawy kliniczne, dermatolog zaleci konkretną dietę, ubrania, porady kosmetyczne i higieniczne, a także unikanie niektórych szkodliwych czynników oraz kontaktu ze zwierzętami.

Innowacje w leczeniu atopowego zapalenia skóry

Peptydy przeciwdrobnoustrojowe (AMP) – można je znaleźć w różnych organizmach, od mikroorganizmów jednokomórkowych po ssaki i ludzi. Zabijają one patogeny drobnoustrojowe bezpośrednio, niszcząc ich błonę komórkową. Niektóre z nich przenikają do komórek patogenu i atakują jego organella komórkowe. Peptydy przeciwdrobnoustrojowe wytwarzane ze źródeł syntetycznych i naturalnych wykazują szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego wobec bakterii, grzybów i wirusów. Peptydy te są doskonałą alternatywą na całym świecie w przezwyciężaniu oporności na antybiotyki. Oprócz wprowadzonych już na rynek peptydów przeciwdrobnoustrojowych, prowadzone są nowe Badania Kliniczne, w tym w leczeniu atopowego zapalenia skóry.
Inhibitory kinazy janusowych (inhibitory JAK) – nowa grupa leków doustnych, które blokują receptory enzymu kinaz janusowych. Zmniejszają ekspresyjną odpowiedź immunologiczną w komórkach skóry, która powoduje typowe objawy atopowego zapalenia skóry. Już teraz prowadzone są Badania Kliniczne nad doustnymi i miejscowymi postaciami inhibitorów JAK. Abocitinib jest jednym z pierwszych inhibitorów JAK dopuszczonych do szerokiego stosowania w leczeniu atopowego zapalenia skóry.

Czym są Badania Kliniczne? 

Badanie Kliniczne to badanie medyczne z udziałem ludzi. Pacjenci uczestniczący w Badaniu Klinicznym przechodzą różne oceny stanu swojego zdrowia. Badania Kliniczne zapewniają Pacjentowi odpowiednią i innowacyjną terapię, która wciąż jest badana. Pacjent otrzymuje regularną i obiektywną opiekę zdrowotną, o ustalonych standardach międzynarodowych, w zależności od jego stanu zdrowia. Wszystkie procedury i oceny stanu zdrowia Pacjenta nic go nie kosztują.

Czy są jakieś Badania Kliniczne dotyczące AZS?

Tak, są. W rzeczywistości bez nich nie byłoby dostępnych opcji dla Pacjentów z jakąkolwiek chorobą.
Jesteś zainteresowany udziałem w Badaniach Klinicznych w atopowym zapaleniu skóry?
Po pierwsze – musisz wyrazić świadomą zgodę. Jest to proces, w ramach którego Lekarz dostarczy Ci pisemny dokument o nazwie Świadoma Zgoda. Formularz ten zawiera informacje dotyczące wszystkich procedur, w których Pacjent może uczestniczyć w trakcie Badania Klinicznego. Pacjent i Lekarz omówią każdą część Badania. Lekarz wyjaśni Pacjentowi wszystkie procedury, w których będzie brał udział. Następnie Lekarz odpowie na wszystkie pytania Pacjenta. Jeżeli po dyskusji Pacjent zdecyduje się wziąć udział w Badaniu Klinicznym, Lekarz poprosi go o podpisanie Formularza Świadomej Zgody.
Na koniec Lekarz sprawdzi, czy spełniasz określone kryteria włączenia. Następnie, gdy potwierdzi, że Badanie Kliniczne jest dla Ciebie odpowiednie – możesz rozpocząć badaną terapię.

Pacjent – ​​Opieka oraz wkład osobisty! 

Atopowe zapalenie skóry to ciężar, który spoczywa na barkach całego społeczeństwa. Niestety, poza objawami fizycznymi, w większości przypadków niesie za sobą cierpienie Pacjenta oraz jego rodziny i bliskich. 
Życie z AZS może być wypełnione wieloma trudnościami i niezbyt pozytywnymi emocjami. Dlatego Pacjent potrzebuje dostępu do odpowiedniego wsparcia i materiałów edukacyjnych. Dowiedzenie się więcej o chorobie oraz o tym, jak sobie z nią radzić i, że możliwe jest wyzdrowienie, może znacznie poprawić życie Pacjenta. Oczywiście rodzina, przyjaciele i otoczenie muszą wspierać i pomagać swoim chorych bliskim. 
Prawdopodobnie niektórzy z was mają znajomych lub nawet członka rodziny, który miał/a AZS. Na pewno są też tacy, którzy słyszeli o tej chorobie tylko w wiadomościach. 

Bibliografia:

• https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dermatitis-eczema/symptoms-causes/syc-20352380
• https://www.worldallergy.org/education-and-programs/education/allergic-disease-resource-center/professionals/eczema-e-atopic-eczema-ae-and-atopic-dermatitis-ad
• https://www.nhs.uk/conditions/contact-dermatitis/
• New and Emerging Systemic Treatments for Atopic Dermatitis.
• Newsom M, Bashyam AM, Balogh EA, Feldman SR, Strowd LC.Drugs. 2020 Jul;80(11):1041-1052. doi: 10.1007/s40265-020-01335-7.PMID: 32519223 Free PMC article. Review.
• Selective JAK1 Inhibitors for the Treatment of Atopic Dermatitis: Focus on Upadacitinib and Abrocitinib.
• Ferreira S, Guttman-Yassky E, Torres T.Am J Clin Dermatol. 2020 Dec;21(6):783-798. doi: 10.1007/s40257-020-00548-6.PMID: 32776305 Review.