Każdego roku, od 2015 r., jeden tydzień listopada poświęcony jest obchodom Światowego Tygodnia Wiedzy o Antybiotykach. W tym miejscu należy mieć na uwadze oba aspetky związane z prowadzeniem antybiotykoterapii – skuteczność antybiotyków i ich rozsądne stosowanie – oba te aspekty powinny zawsze iść ze sobą w parze. Antybiotyki muszą być stosowane w odpowiedzialny sposób, ponieważ oporność na antybiotyki jest obecnie problemem globalnym. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe jest główną przyczyną śmierci ponad 35 000 osób, w każdym wieku, w Europie, każdego roku.

Czym są antybiotyki?

Antybiotyki to grupa leków stosowanych w leczeniu zakażeń bakteryjnych i niektórych pierwotniakowych (pasożytów jednokomórkowych). Antybiotyki nie są skuteczne przeciwko wirusom i chorobom wywoływanym przez nie.

Termin „antybiotyk” został po raz pierwszy użyty w 1942 roku przez amerykańskiego mikrobiologa Selmana Waksmana. Słowo „antybiotyk” pochodzi ze starożytnej Grecji i oznacza „przeciwko życiu”.

Zasady działania współczesnych antybiotyków stosowano już w starożytności – w Egipcie i Grecji, choć medycyna nie była wówczas w pełni świadoma ich dokładnego mechanizmu działania. Istnieją udokumentowane przypadki medyczne z XVII, XVIII i XIX wieku, w których pleśń była używana do leczenia niektórych infekcji.

Jednak faktyczny postęp, tak zwanej ery antybiotyków, rozpoczął się po 1928 roku, kiedy szkocki Lekarz Alexander Fleming odkrył i opisał penicylinę. Wkrótce potem, podczas II wojny światowej, penicylina stała się podstawowym lekiem przeciwbakteryjnym.

Antybiotykooporność

Niestety antybiotykooporność jest obecnie powszechnym zjawiskiem. Co więcej, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) jest oficjalnym terminem uznanym przez Światową Organizację Zdrowia.

Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe może wystąpić u pojedynczej osoby lub dotyczyć całego społeczeństwa. Kiedy bakteria staje się oporna na antybiotyk, lek ten nie ma już działania leczniczego i dlatego jest nieskuteczny. Światowa Organizacja Zdrowia od wielu lat zwraca uwagę na istotny społecznie problem – wzrost oporności na antybiotyki, w wyniku masowego i powszechnego stosowania antybiotyków w społeczeństwie. Ludzie wprowadzają antybiotyki do środowiska na kilka innych sposobów, na przykład podając antybiotyki zdrowym zwierzętom (w celu pobudzenia wzrostu i zapobiegania chorobom). Inną korupcyjną praktyką jest wyrzucanie antybiotyków przez zakłady produkcyjne bezpośrednio do wodociągów. Działania te niewątpliwie wpływają na rozwój oporności na antybiotyki na całym świecie.

Antybiotykooporność jest adaptacyjną odpowiedzią bakterii na czynnik, który jest przeciw nim skierowany. Każda bakteria może rozwinąć oporność na antybiotyki. Mechanizm polega na mutacji genu, którą bakterie przekazują następnym pokoleniom. Kiedy jeden rodzaj bakterii rozwija oporność na trzy lub więcej grup antybiotyków, mówimy o polioporności.

W skali globalnej pojawia się coraz więcej dowodów na rozwój masowej antybiotykooporności na określone grupy antybiotyków. Wskazuje to na potrzebę dużej precyzji w stosowaniu antybiotyków, co powoduje konieczność przeprowadzenia większej liczby Badań Klinicznych w celu opracowania nowych antybiotyków, które mogą poradzić sobie z coraz większą ilością antybiotykoopornych szczepów na całym świecie.

Rodzaje antybiotyków

Ze względu na mechanizm działania i typ działania antybiotyki dzielą się na dwie klasy:

• Antybiotyki bakteriostatyczne – zapobiegają i hamują wzrost i rozmnażanie się bakterii,
• Antybiotyki bakteriobójcze – ostatecznie zabijają bakterie niszcząc ich otoczkę lub blokując niektóre ich funkcje życiowe.

Antybiotyki są również klasyfikowane według spektrum działania:

• Antybiotyki o wąskim spektrum działania – działają tylko na jedną grupę bakterii, Gram-dodatnich lub Gram-ujemnych,
• Antybiotyki o szerokim spektrum działania – działają jednocześnie na obie grupy bakterii.

Grupy antybiotyków:

• Antybiotyki beta-laktamowe, na przykład:
  • penicyliny – oksacylina, ampicylina, amoksycylina,
  • Cefalosporyny – Cefazolina, Cefaleksyna, Cefuroksym, Cefpiron, Ceftobiprol,
  • Karbapenemy – Meropenem,
  • Monobaktamy – Aztreonam,
• Antybiotyki aminoglikozydowe, takie jak:
  • amikacyna,
  • gentamycyna,
  • neomycyna,
• Tetracykliny – tetracyklina, doksycyklina,
• Makrolidy – azytromycyna, erytromycyna,
• Linkozamidy – klindamycyna, linkomycyna,
• Amfenikole – chloramfenikol,
• Ryfamycyny – ryfampicyna,
• Pleuromutyliny – retapemulina,
• Antybiotyki glikopeptydowe – wankomycyna.

Wskazania i przeciwwskazania do antybiotykoterapii

Każdy antybiotyk ma ściśle określone wskazania do stosowania, dobrze opisane w ulotce informacyjnej leku, o których lekarz przepisujący lek jest doskonale poinformowany.

Głównym wskazaniem do antybiotykoterapii jest infekcja bakteryjna. W przypadku infekcji wirusowej – bez nałożonej infekcji bakteryjnej, antybiotykoterapia jest nieskuteczna. Ponadto niewłaściwe podawanie antybiotyków może sprzyjać rozwojowi oporności na antybiotyki.

Dodajmy również, że przed podaniem Pacjentowi antybiotyków należy wziąć pod uwagę kilka przeciwwskazań. Na przykład:

• Alergie,
• Wiek,
• Ciąża i karmienie piersią,
• Niektóre choroby współistniejące, które Pacjent ma obecnie lub miał w przeszłości.

Droga podania antybiotyków

Antybiotyki można podawać na kilka sposobów, a decydującym czynnikiem jest lokalizacja i nasilenie infekcji.

Obecnie na rynku dostępne są antybiotyki w następujących postaciach:

• Doustne – tabletki, kapsułki i płynne roztwory do podawania doustnego,
• Miejscowe – w postaci kropli, sprayu lub innych form aplikacji. Stosuje się je przy infekcjach skóry, paznokci, oczu i uszu,
• Injekcje – zastrzyki podskórne, domięśniowe lub dożylne.

Przed rozpoczęciem antybiotykoterapii, zwłaszcza w przypadku podania antybiotyku po raz pierwszy, Pacjent musi zostać przebadany pod kątem wrażliwości alergicznej. Ten test musi być wykonany przez personel medyczny.

Jak dobiera się antybiotyki?

Wybór antybiotyku może zależeć od kilku czynników, w tym:

• Rodzaj, nasilenie i lokalizacja infekcji bakteryjnej,
• Wiek Pacjenta,
• Alergie,
• choroby współistniejące,
• Ciąża i karmienie piersią,
• Potrzebny dzienny odstęp od dawki do dawki,
• Interakcje z innymi lekami aktualnie przyjmowanymi przez Pacjenta,
• Inne.

Złotą zasadą przy przepisywaniu antybiotyku jest wykonanie badań mikrobiologicznych z antybiogramem. Ma to na celu:

• Określenie szczepu bakterii,
• Przepisanie rodzaju antybiotyku, który jest najskuteczniejszy przeciwko izolowanemu czynnikowi sprawczemu.

Badanie wrażliwości na antybiotyki wykonywane jest w laboratorium mikrobiologicznym, w którym badany jest materiał pobrany od Pacjenta. Rodzaj próbki zależy od lokalizacji procesu chorobowego, na przykład plwocina, wydzielina nosowo-gardłowa, próbka skóry, płyn mózgowo-rdzeniowy itp.

Badanie wrażliwości na antybiotyki pozwala na przepisanie określonego antybiotyku, o wąskim spektrum działania. Ponadto gwarantuje skuteczność i nie szkodzi prawidłowej mikroflorze organizmu Pacjenta (tzw. dobrym mikroorganizmom, które mamy w swoim ciele).

W przeciwieństwie do powyższego schematu, gdy antybiotyk o szerokim spektrum działania jest przepisywany, bez badania wrażliwości na antybiotyki, istnieje wysokie ryzyko rozwoju oporności na dany lek. Możliwe jest również rozwinięcie dysbiozy – zmiany zwykłej mikroflory w ciele człowieka.

Jak przyjmuje się antybiotyk?

Antybiotyki należy przyjmować w określonych odstępach czasu. Jeśli dawka zostanie pominięta lub opóźniona, stężenie leku zmniejszy się lub całkowicie zniknie, umożliwiając bakteriom odnowienie się lub uzyskanie oporności na antybiotyk

Każdy antybiotyk ma instrukcje stosowania i wytyczne dotyczące czasu przyjmowania. Na przykład może zajść konieczność podania antybiotyku przed lub po posiłku lub może być konieczne, aby Pacjent unikał pewnych pokarmów lub leków.

Podczas antybiotykoterapii należy również przyjmować probiotyk. Dzieje się tak dlatego, że chroni on Pacjenta przed rozwojem dysbiozy. Zwykle czas między podaniem antybiotyku, a probiotyku wynosi około dwóch godzin.

Czas trwania antybiotykoterapii uzależniony jest od stanu Pacjenta, diagnozy oraz wytycznych producenta leku. Niektóre antybiotyki mają standardowy cykl siedmiu dni, na przykład w przypadku infekcji nosowo-gardłowej. Ale inne stany, takie jak zapalenie kości i szpiku, mogą wymagać dłuższego okresu leczenia – tygodni lub miesięcy.

Innowacje w antybiotykoterapii

Udoskonalanie i opracowywanie antybiotykoterapii to ciągły proces, w który zaangażowani są naukowcy z różnych części świata. Biorąc pod uwagę obecny globalny problem oporności na antybiotyki, niezbędne jest przeprowadzanie Badań Klinicznych, w celu wprowadzenia nowych antybiotyków. Dodatkowo zapotrzebowanie na nowe antybiotyki wzrosło po pandemii SARS-COVID-19, która pogłębiła globalną oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe. Do 2021 roku liczba patogenów, przeciwko którym badane są nowe antybiotyki, wynosiła 77.

W 2019 roku Światowa Organizacja Zdrowia dodała do swojej listy podstawowych leków następujące antybiotyki: ceftazydym-awibaktam, meropenem-waborbaktam i plazomycynę. Wszystkie trzy antybiotyki są ukierunkowane na infekcje wielolekooporne.

Obecnie prowadzi się badania nie tylko po to, aby udoskonalić już znane antybiotyki, ale także po to, by stworzyć nowe. Na przykład obecnie prowadzone jest Badanie Kliniczne nowego rodzaju leku przeciwbakteryjnego – połączenia przeciwciał monoklonalnych i wirusów, które mogą niszczyć bakterie.

Od 2017 r. do chwili obecnej władze zatwierdziły 12 nowych antybiotyków. Niektórym liczba może wydawać się niewielka. Musimy jednak podkreślić, że antybiotyk potrzebuje 10 do 15 lat, aby przejść przez wszystkie etapy Badań, ostatecznie uzyskać zgodę, a następnie zostać wprowadzony na rynek.

Czym są Badania Kliniczne?  

Badanie Kliniczne to badanie medyczne, z udziałem ludzi. Pacjenci uczestniczący w Badaniach Klinicznych przechodzą różnego rodzaju oceny stanu zdrowia. Badania Kliniczne zapewniają Pacjentowi odpowiednią i innowacyjną terapię, która wciąż jest w trakcie badania. Pacjent, w ramach Badania Klinicznego, otrzymuje regularną i obiektywną opiekę zdrowotną, o ustalonych standardach międzynarodowych, dopasowaną do jego aktualnego stanu zdrowia. Wszystkie procedury i oceny stanu zdrowia Pacjenta nic go nie kosztują.

Czy są jakieś Badania Kliniczne dotyczące antybiotyków?

Tak, są. W rzeczywistości bez nich nie byłoby dostępnych opcji dla Pacjentów z jakąkolwiek chorobą bakteryjną.

Jesteś zainteresowany udziałem w Badaniach Klinicznych nowych antybiotyków?

Po pierwsze – musisz wyrazić świadomą zgodę. Jest to proces, w ramach którego Lekarz dostarczy Ci pisemny dokument o nazwie Świadoma Zgoda. Formularz ten zawiera informacje dotyczące wszystkich procedur, w których Pacjent może uczestniczyć w trakcie Badania Klinicznego. Pacjent i Lekarz omówią każdą część Badania. Lekarz wyjaśni Pacjentowi wszystkie procedury, w których będzie brał udział. Następnie Lekarz odpowie na wszystkie pytania Pacjenta. Jeżeli po dyskusji Pacjent zdecyduje się wziąć udział w Badaniu Klinicznym, Lekarz poprosi go o podpisanie Formularza Świadomej Zgody.

Na koniec Lekarz sprawdzi, czy spełniasz określone kryteria włączenia. Następnie, gdy potwierdzi, że Badanie Kliniczne jest dla Ciebie odpowiednie – możesz rozpocząć badaną terapię.

Pacjent – ​​Opieka oraz wkład osobisty!  

Mogą być różne powody, dla których Pacjenci rozważają swój udział w Badaniach Klinicznych. Jednak obowiązkiem Badacza jest właściwe poinformowanie Pacjenta o wszystkich aspektach uczestnictwa w Badaniu, w odniesieniu do jego specyfiki. Badacz musi upewnić się, że Pacjent rozważa swój udział w sposób dobrowolny. Oznacza to, że nie wywiera się na Pacjenta żadnej presji, a on doskonale rozumie wszystkie aspekt tej decyzji.

Jako Uczestnik Badania Klinicznego musisz wiedzieć, że otrzymasz odpowiednią opiekę medyczną i będziesz na bieżąco informowany o swoim stanie zdrowia.

Opieka medyczna okazywana Pacjentowi jest istotną częścią Badań Klinicznych. Ponadto Badania Kliniczne pozwalają Pacjentowi monitorować stan jego zdrowia, w sposób bardziej pogłębiony, niż ma to miejsce w podstawowej opiece zdrowotnej. Wszystko to odbywa się w sposób najbardziej innowacyjny i obiektywny.

Jeżeli jesteś Uczestnikiem Badania Klinicznego, w ramach środków bezpieczeństwa w Badaniach Klinicznych otrzymujesz wysokiej jakości opiekę medyczną, za którą nie musisz płacić!

Bibliografia: 

• https://www.who.int/news/item/22-06-2022-22-06-2022-lack-of-innovation-set-to-undermine-antibiotic-performance-and-health-gains
• https://www.thelancet.com/journals/lanmic/article/PIIS2666-5247(22)00235-X/fulltext#back-bib1
• https://antibiotic.ecdc.europa.eu/en/european-antibiotic-awareness-day-eaad-2022
• https://cdn.who.int/media/docs/default-source/antimicrobial-resistance/amr-gcp-irc/clinical-and-preclinical-database-infographics_2021.pdf?sf